Lợi thế người đi sau

TTO – Các nước nông nghiệp còn nghèo như nước ta có nhiều cơ may khai thác được lợi thế của những người đi sau, phát triển bằng con đường tắt, đón đầu để tiến thẳng vào giai đoạn phát triển hậu công nghiệp, không phải vất vả đi hết con đường công nghiệp hóa, kịp thời tránh lặp lại các sai lầm của người đi trước.

Đi lại nhiều nơi trên thế giới, tôi nhìn thấy có một cảnh tượng trái ngược. Nếu các nước đã công nghiệp hoá từ lâu ở phương Tây nay quay về chăm sóc môi trường rất kỹ, các dòng sông đã được trả lại màu trong xanh, cá tôm sinh sống trở lại, nơi nơi màu xanh tươi của cỏ cây đã xuất hiện. Trong khi đó, các nước châu Á đang lao vào con đường công nghiệp hoá cấp tốc lại thực sự gây ô nhiễm mọi nơi, mọi lúc, với rừng cây bị tàn phá không nương tay, giòng nước trở thành nơi mang chất thải công nghiệp độc hại.

Chuẩn bị cho vườn quất trĩu quả ở Hà Nội – Ảnh: Lê Bích

Con đường tắt, đón đầu

Trong thực tế, có lẽ do chúng ta hiện nay còn thiếu thốn đủ mọi thứ và khát khao một nền văn minh công nghiệp như ở các nước phát triển phương Tây. Nhưng chúng ta có biết đâu nay ở đó người ta đang loại bỏ dần cơ cấu nền văn minh công nghiệp cũ và chuẩn bị cơ cấu mới để tiến vào nền văn minh của trí tuệ, nền kinh tế tri thức hậu công nghiệp. Kiến trúc – xây dựng sinh thái và bền vững là khẩu hiệu tại mọi nơi, ở mọi lúc.

Nhớ lại một cuộc hội thảo quốc tế tổ chức tại Hà Nội vào thời đầu mở cửa nhắm tìm kiếm phương hướng phát triển đất nước, đề xuất của chị bạn Lê Anh Tú, chuyên gia kinh tế Việt kiều Mỹ làm tư vấn cho Ngân hàng Thế giới, gây chú ý đặc biệt. Bài tham luận mang tên: “Những xu thế công nghệ và chủ nghĩa môi trường toàn cầu – Các yếu tố tác động đến chiến lược phát triển Việt Nam” tuy ngắn nhưng đầy ắp thông tin và đề xuất giá trị.

Chị Tú cho rằng các nước nông nghiệp còn nghèo như nước ta có nhiều cơ may khai thác được lợi thế của những người đi sau, phát triển bằng con đường tắt, đón đầu để tiến thẳng vào giai đoạn phát triển hậu công nghiệp, không phải vất vả đi hết con đường công nghiệp hóa. Mặt khác ta kịp thời tránh lặp lại các sai lầm của người đi trước lẫn tốn phí vào những công trình sớm bị lạc hậu của giai đoạn phát triển công nghiệp.

Theo chị Tú, nước ta ở vị thế thuận lợi để triển khai chiến lược phát triển dựa trên thế mạnh sinh thái mang tính công nghệ cao, vừa phù hợp với một xã hội chủ yếu còn nặng về nông nghiệp, với điều kiện tự nhiên nước ta lẫn những xu thế toàn cầu bảo vệ môi trường, phát triển bền vững. Chúng ta phải làm giàu bằng nền kinh tế xanh. Triển vọng phát triển của Việt Nam là nông nghiệp và du lịch. Hãy biến nước ta thành vựa lương thực, vườn rau, vườn trái cây, địa điểm du lịch sinh thái của thế giới.

Hoa Tết – Ảnh: Lê Bích

Phát triển kinh tế sinh thái

Trong tương lai không xa, công nghiệp qui mô vừa và nhỏ nhưng có hàm lượng cao sẽ phân tán về nông thôn, nhà máy và sức lao động sẽ trở lại vùng nông thôn. Như vậy ta có thể ngăn chặn được hiện tượng dịch chuyển dân nông thôn ồ ạt đổ vào đô thị và cả làm giảm đi sự cách biệt thành thị – nông thôn.

Hiện nay hướng phát triển nông nghiệp là phải dựa vào toàn bộ các hệ sinh thái, góp phần tạo nên môi trường cộng sinh giữa con người và tự nhiên. Cần khuyến khích sử dụng phân bón hữu cơ, xử dụng côn trùng trừ sâu, trồng và xử dụng Nam dược, nuôi trồng rong biển… Ta nên tránh sử dụng hóa chất trong phân bón và thuốc trừ sâu từng để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng như môi trường ô nhiễm, bệnh tật phát triển, đất đai bạc màu, sản phẩm nông nghiệp kém chất lượng.

Khác với những xứ lạnh như Bắc Mỹ chẳng hạn, cây cối vật nuôi ít chủng loại, chỉ nuôi trồng được 1/2 năm; thời tiết khí hậu nhiệt đới nóng ẩm như nước ta giúp duy trì nhiều hệ sinh thái phong phú và đa dạng cũng như cho phép nuôi trồng quanh năm. Phát triển kinh tế sinh thái là một thế mạnh khác của chúng ta.

Trong tương lai không xa, công nghiệp qui mô vừa và nhỏ nhưng có hàm lượng cao sẽ phân tán về nông thôn, như vậy nhà máy và sức lao động sẽ trở lại vùng nông thôn, có thể hòa nhập những kỹ thuật mới vào xã hội mà không bó buộc phải di chuyển toàn bộ dân số. Như vậy ta có thể ngăn chặn được hiện tượng dịch chuyển dân nông thôn ồ ạt đổ vào đô thị và cả làm giảm đi sự cách biệt thành thị – nông thôn.

Ngày nay người ta cũng đang tạo ra nhiều công cụ sản xuất nhỏ, máy móc phục vụ gia đình như tủ lạnh, máy đun nước, máy sưởi ấm hoặc làm mát vừa tiết kiệm năng lượng, vừa không gây ô nhiễm. Phân tán năng lượng ngay trong nông thôn thông qua việc xử dụng nguồn năng lượng tại chỗ, như nhà máy khí sinh, điện mặt trời, quạt gió, giòng nước, thủy triều.

Ta có thể học hỏi Ấn Độ, Trung Quốc… xây dựng hàng loạt nhà máy khí sinh lớn nhỏ tại cộng đồng, nhà ở, xử dụng chất thải của người và động vật để thắp sáng, đun nước, chạy máy. Nhà máy điện mặt trời, quạt gió, tua bin nhỏ quay bằng giòng nước đang tạo nguồn năng lượng với công xuất 10 – 20 kw tại chỗ đủ dùng cho một làng một bản, có điện thắp sáng, chạy máy bơm, xem vô tuyến.

Du lịch sinh thái đưa con người trở lại với thiên nhiên, sử dụng vật liệu tái sinh, kết hợp với ẩm thực tuyệt vời nghiêng về rau quả hấp dẫn mọi người. Nhà cửa chủ yếu sử dụng vật liệu sản xuất tại chỗ có cải tiến phù hợp với những mô hình kiến trúc sinh thái nay được cả thế giới ca ngợi.

KTS NGUYỄN HỮU THÁI

(http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=363658&ChannelID=11)

Leave a Reply