Hội chứng Anti-China 

Trong một môi trường nhiễu loạn thông tin, thật giả lẫn lộn, tôi cố gắng luôn rạch ròi. Bởi nếu ko rạch ròi sẽ càng dễ mất tiềm tin mà không khéo lại tự mình hại mình trước bằng những nhận định thiếu hiểu biết và hạn hẹp của cá nhân.
Tôi phản đối chính sách cường quyền, ỷ mạnh hiếp yếu của những người đứng đầu Trung Quốc trong vấn đề chủ quyền biển đảo, nhưng tôi không ghét người dân Trung Quốc.
Tôi dị ứng với những khách du lịch Trung Quốc xấu tính, hay gây ồn ào, chen lấn vô tội vạ, kém vệ sinh…nhưng họ cũng chỉ là một bộ phận nhỏ trong hơn 1 tỷ người Trung Quốc. Ko rõ khách du lịch Trung Quốc đến những nước phát triển thì họ có xấu tính hay không, nhưng dù gì thì họ cũng chỉ là một bộ phận nhỏ của người Trung Quốc.
Nếu là một doanh nhân thức thời, tâm lý bài xích Trung Quốc cực đoan có thể sẽ lợi bất cập hại? Trung Quốc là một thị trường cực lớn mà ta chưa thật sự khai thác hiệu quả. Cách kinh doanh của người Hoa cũng có quá nhiều điều đáng học hỏi và áp dụng được tại môi trường Việt Nam. Rất nhiều chủ doanh nghiệp lớn tại Việt Nam mang gốc Hoa. Nói theo tinh thần của khối EU, liệu mối quan hệ làm ăn thương mại mà càng khắng khít chặt chẽ thì càng làm giảm nguy cơ xung đột giữa hai quốc gia? Nếu thế thì chúng ta phải giao thương chặt chẽ hơn để tìm cách win-win.
Tôi rất muốn học tiếng Hoa bởi ngôn ngữ là cách rất tốt để tiếp cận một nền văn hoá, để thấu hiểu một con người. Nếu biết ngôn ngữ, ta hoàn toàn có truyền tải thông điệp trực tiếp đến họ trong kỷ nguyên của mạng xã hội này.
Do đó tôi không phản đối việc đưa tiếng Hoa vào giảng dạy trong trường học.
Dù đối phương là bạn hay là thù, việc thấu hiểu họ trực tiếp sẽ giúp chúng ta chủ động hơn trong mọi việc. Càng kém hiểu biết thì càng dễ có tâm lý lo sợ trước bất kỳ một thông tin gì đó. Bởi hầu hết những thông tin trên truyền thông ít nhiều đều có sự tác động của bàn tay chính trị.
Rõ ràng, trong cái thế giới đầy rộng lớn và phức tạp này, chả có ai là bạn hay thù mãi mãi, xét cho cùng cũng chỉ vì lợi ích đôi bên. Nếu muốn “thoát Trung” như cái cách người ta vẫn thường nói, thì phải hiểu Trung thật kỹ. Ko tự mình hiểu rõ, không thể có những nhận định độc lập thì mãi sẽ luôn mắc kẹt trong cái mớ thông tin hỗn độn của truyền thông trong nước và phương Tây, kèm theo những nhận định của những người được cho là “chuyên gia về Trung Quốc”.
Tâm lý “anti-China” một cách hời hợt, chủ quan sẽ chẳng giúp ta xây dựng một nền tảng sức mạnh vững chắc nào cả. Tự tin sẽ làm nên sức mạnh. Và sự tự tin chỉ được bồi đắp trên cơ sở của sự hiểu biết. Biết người biết ta trăm trận trăm thắng. Bản thân ta còn chưa hiểu rõ về ta. Ta thật sự muốn gì? Mạnh gì yếu gì? Còn về người thì ta lại càng mù tịt. Kiểu đó thì nếu có ra trận chắc chưa đánh cũng đã thua.

Chính trị là một bàn cờ phức tạp, là những toan tính của một số ít. Và số ít đó sẽ không bao giờ tạo ra được một sức mạnh trường tồn như sức mạnh của số đông với tinh thần đoàn kết dân tộc. Một dân tộc dù nhỏ bé, nằm ở một vị trí địa lý phức tạp cách mấy cũng sẽ không bao giờ bị khuất phục nếu có trí tuệ, có những con người ưu tú, biết cách chơi với thế giới và tận dụng ưu thế cũng những kẻ mạnh. Israel đã chứng minh điều đó. Muốn đối phó với ông lớn phải thật hiểu ông lớn. Muốn giảm sự phụ thuộc vào ông lớn phải có sự độc lập trong suy nghĩ và nhận định. Và sự độc lập, khách quan đó không thể bắt nguồn từ chủ nghĩa bài xích cực đoan. Hoàn cảnh lịch sử là không thể thay đổi, nhưng tương lai ra sao sẽ phụ thuộc vào cách ứng xử của chúng ta trong mối quan hệ “đặc biệt” này. Chọn cái hay để học, hiểu rõ điểm yếu điểm mạnh của nhau là điều cần thiết.
Nhiều người Việt hay có tâm lý nhập nhằng giữa lý trí và cảm xúc. Và cái cảm xúc “bài Trung” ấy nó đang ít nhiều ảnh hưởng đến những nhận định lý trí khi nghe đến hai chữ Trung Quốc. Tôi thỉnh thoảng cũng vậy, và tôi đang cố gắng rạch ròi hai chuyện đó. Trung Quốc thật sự là quá “rộng lớn”, và còn quá nhiều điều cần phải tìm hiểu.

Chào 2012

Vậy là một năm mới lại đến. Tôi chỉ muốn gửi lời cảm ơn tất cả những ai đã ghé thăm trang blog này trong suốt thời gian qua. Những phản hồi, góp ý, nhận xét… của các bạn là nguồn động viên quý giá giúp tôi và anh em đồng nghiệp hòan thiện tốt hơn những sản phẩm truyền hình của mình. Không như những ngành nghề khác, sản phẩm của chúng tôi là để phục vụ xã hội, và ít nhiều tác động lên số đông. Điều đó càng thôi thúc chúng tôi phải luôn cẩn trọng bởi lẽ, những gì mình truyền đạt đi có thể làm thay đổi cuộc sống của rất nhiều con người. Đó là điều căn bản mà bất cứ người làm báo nào cũng cần phải ghi nhớ.

Thế giới ngày nay ngày càng nhỏ hẹp, ngày càng kết nối, làm cho việc tiếp nhận thông tin là hầu như không giới hạn, không biên giới. Rất nhiều bạn, đặc biệt là các anh em ở nước ngòai hay hỏi tôi “Ông làm báo ở Việt Nam chắc stress dữ lắm hả? Đâu có được như CNN bên này? Đâu có thể bình luận, phê bình?” và những câu đại lọai như vậy…

Bạn bè trong nước thì cứ bảo “Tin truyền hình của ông sao chậm quá, khác quá, mấy tờ báo viết, báo mạng nó đăng hết rồi, nó đăng thế này thế kia, khác hẳn của ông à….Nó đăng sự thật đấy…..”

Quả thật, khán giả ngày nay có quyền và đủ năng lực để phán xét tính đúng sai, hay dở của những thông tin mà chúng tôi đưa ra. Bởi nhờ Internet, họ đã có thể tiếp nhận thông tin một cách đa chiều, 4 phương 8 hướng. Nhà báo nói bậy nói bạ là họ bắt giò ngay. Và sẵn sàng tẩy chay những báo, đài đưa thông tin kém chất lượng.

Nhưng đã bao giờ bạn tự hỏi những thông tin mà mình có được thật sự đã đa chiều? Đã phản ánh đúng sự thật? Bản năng nghề nghiệp khiến tôi có thói quen nghi ngờ trứơc tất cả mọi thông tin. Thật sự thì với một cái thế giới diễn biến phức tạp như hiện nay, không điều gì là không thể xảy ra.

Lấy một ví dụ nho nhỏ nhé: Bạn biết gì về Bắc Triều Tiên? Một đất nước luôn được coi là “Bí mật”, hầu như không giao du với bất cứ ai trừ Trung Quốc? Nếu bạn để ý kỹ,  phần lớn những tin tức thế giới trên các báo Đài đều dịch ra từ hai nguồn là AP và Reuters, hai hãng thông tấn lớn của Mỹ và Anh. Mà hai cường quốc đồng minh này có mối quan hệ thế nào với Bắc Triều Tiên? Rõ ràng là không êm thấm. Vậy thì bạn có đảm những thông tin AP và Reuters viết về Bắc Triều Tiên hòan tòan là sự thật, khách quan? Có lẽ phải như ông bà ta thường nói “trăm nghe không bằng một thấy”, thấy rồi phải sờ, nắm, cảm nhận…thì mới biết được sự thật là thế nào…

Tôi không được đào tạo bài bản về báo chí nhưng hồi học đại học tôi được học môn mà tôi cho là cực kỳ hữu ích. Đó là một Lịch sử các nền báo chí thế giới, chỉ là môn xã hội tôi vô hình chọn cho đủ lớp để tốt nghiệp, nhưng phải nói là nó dạy cho tôi một bài học bổ ích: đó là bất kỳ một tờ báo, một kênh truyền hình, một tổ chức truyền thông nào cũng đều có tiêu chí đưa tin và bị tác động của những người lãnh đạo cầm trịch.

Nếu thử tìm hiểu về cuộc chiến Iraq, hoặc những gì xảy ra ở Afghanistan, bạn sẽ thấy CNN và Al Jazeera đưa tin khác nhau như thế nào. Al Jazeera là một kênh truyền hình của Quatar và đã từng được xem là một đối trọng của các ông lớn Mỹ, Anh  như CNN, BBC, NBC… Chẳng có gì khó hiểu, Mỹ đưa tin về một cuộc chiến của Mỹ tham gia thì tất nhiên sẽ hòan tòan khác với một kênh xuất phát từ Trung Đông như Al Jazeera.

Nói như thế để các bạn xem đài hiểu rằng, HTV, VTV, hay Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Vnexpress.. đều có những tiêu chí đưa tin khác nhau và chịu sự tác động của những người chỉ đạo nội dung. Nên sẽ thật bất công nếu bạn than phiền với tôi là HTV không làm được như VTV, hay Vnexpress, hay Tuoi tre, thanh nien….

Và hơn hết, Việt Nam có những đặc thù riêng nên tất nhiên nền báo chí cũng sẽ có những khác biệt. Có khán giả than phiền với tôi “Mấy ông đưa tòan kiểu tích cực, màu hồng, ca ngợi, trong khi sự thật thì phũ phàng, cực kỳ tệ hại….”

Vâng, chúng tôi biết chứ. Chúng tôi cũng bức xúc lắm. Nhà báo là phải tôn trọng sự thật. Nhưng có bao giờ bạn nghĩ, nếu chỉ đưa tòan kiểu tiêu cực, nêu bật cái xấu mà thiếu tính xây dựng thì điều đó sẽ gây tác động nào lên xã hội? Suốt ngày mở báo chí mà chỉ thấy xe cháy, đâm chém, tiêu cực, tham nhũng, bức bách, thịt thối, giá tăng, xăng gian lận… thì chắc sẽ lọan mất .Đành rằng chúng ta phải đấu tranh chống tiêu cực. Nhưng nếu đã đấu tranh thì phải làm cho tới cho rõ ngọn ngành. Nếu đấu tranh chưa tới và không xác thực được thông tin thì chỉ có tác dụng ngược mà thôi. Đặc thù báo hình của chúng tôi là phải thể hiện đuợc bằng hình ảnh động (trường hợp bất khả kháng mới phải dùng hình tĩnh) nên có những sự việc nếu chưa thể quay phim được thì chúng tôi cũng không thể đưa tin. Không như báo Viết, báo mạng, chỉ cần một bức ảnh (nhiều khi là ảnh cũ, ảnh ghép…) cùng vài lời bình cắt ghép là có thể có được bài báo. Xin lỗi mấy anh em phóng viên báo mạng, các bạn phải công nhận với tôi là vẫn có những thành phần phóng viên đưa tin kiểu đó để câu khách, tăng ratings phải không?

Nói ra để hy vọng các bạn xem đài thông cảm phần nào cho áp lực của những người làm báo hình. Mỗi Đài đều có những tiêu chí và thẩm quyền riêng nên mọi sự so sánh giữa các Đài nếu không suy xét đầy đủ sẽ rất bất công. Xã hội vốn đã có quá nhiều điều tiêu cực, nên đôi khi chúng tôi muốn tập trung tìm những cái hay, cái tốt để tạo sự cân bằng. Một góc nhìn tích cực hay một điểm sáng, dù là nhỏ nhoi, về một sự việc tiêu cực đôi khi cũng đủ mang lại hy vọng để chúng ta có thể giải quyết vấn đề.

Nếu thử suy ngẫm, bạn sẽ thấy ngay, truyền thông báo chí có một sức mạnh cực kỳ to lớn, có khả năng thay đổi tư duy và cách suy nghĩ của con người! Một vấn đề tiêu cực nhưng đựơc báo chí tô đậm, khai thác và đưa tin thiếu suy xét ngữ cảnh sẽ vô tình áp đặt tư duy cho cả xã hội.

Ví dụ: Truyền thông, báo chí khiến người ta cứ nghĩ rằng cứ làm CSGT thì sẽ ăn hối lộ

Cứ nghĩ rằng: cứ làm y tá, hộ lý thì sẽ nhận tiền bồi dưỡng

…….cứ là người mẫu là sẽ cặp đại gia, làm gái bao…..

……..cứ làm quan chức là sẽ ăn hối lộ……………

Với tư duy đó của xã hội thì thật tội nghiệp cho ai thật sự (hoặc muốn trở thành) trong sáng và liêm khiết. Có người nói, thời buổi này làm gì còn người trong sạch? Xin thưa, nếu bạn đã nghĩ vậy thì bạn cũng đừng phê phán họ làm gì. Bởi dù họ có trong sạch thì chẳng có ý nghĩa gì!! Tư duy đó sẽ không bao giờ giúp xã hội này tiến bộ được. Sự việc gì cũng có hai mặt và qua sự tác động của báo chí, công chúng có vẻ như chỉ chăm chăm vào những mặt xấu và tiêu cực.

Phản ánh cái xấu là việc của nhà báo. Những có diệt được cái xấu đó hay không lại là một câu chuyện hòan tòan khác, vượt xa khỏi khả năng của cánh nhà báo. Ở đây chỉ xin bàn đến một chuyện, những người làm báo chúng tôi đều phải tuân thủ theo tôn chỉ riêng từ đơn vị quản lý của mình. Thế giới thông tin đủ rộng lớn để tất cả mọi người đều có thể tiếp nhận, soi sét, kiểm chứng nguồn thông tin của mình. Chỉ mong các bạn nhớ rằng: không phải cứ đưa điều tích cực là sai sự thật, và không phải cứ phản ánh, đấu tranh cho cái xấu là hòan tòan đúng sự thật. Cách thức truyền đạt thông tin như thế nào để ổn định xã hội mới là điều quan trọng nhất. Tin từ Đài chúng tôi đưa thế này, từ Đài kia đưa thế kia, báo nọ đưa thế nọ….nhưng việc tiếp nhận, tổng hợp, và thấu hiểu thế nào là do chính bạn đấy, những vị khán giả khó tính ạ…….

Năm mới, chúc các bạn sớm hòan thành được những mục tiêu của cuộc đời mình, và hãy thật cẩn trọng soi sét khi tiếp cận thông tin trong cái thế giới phức tạp này nhé 😉